2021-02 – BOSHALTES – Een eigentijdse kruisweg

De Veertigdagentijd is begonnen. Op 17 februari was het ‘Aswoensdag’, de eerste dag van de ‘veertigdagen tot Pasen’. Van oudsher een katholieke feestdag, die direct volgde op het ‘carnaval’. Carnaval betekent zoiets als het ‘wegnemen van het vlees’. Met de vastentijd voor de deur konden de mensen nog één keer voluit vlees eten. De Veertigdagentijd wordt dus ook wel vastentijd genoemd, en lijdenstijd. Omdat het een periode van inkeer en bezinning is, die steeds nadrukkelijker ook wordt getekend door het lijden van Jezus. Bij deze periode hoort de kruisweg (Via crucis of Via dolorosa in het Latijn).

De geschiedenis van de kruisweg gaat terug op de Middeleeuwen. De kruisweg is een nabootsing van de lijdensweg van Jezus, die begint bij zijn veroordeling door de Pontius Pilatus en eindigt op Golgotha. Toen Jeruzalem in de 11e eeuw door de Turken bezet werd, was het voor de pelgrims niet langer mogelijk om de Via Dolorosa in Jeruzalem te lopen. Daardoor ontstonden er sindsdien op veel plekken, vaak in de kerken, in heel Europa alternatieve ‘kruiswegen’. Zo wordt de weg die Jezus ging symbolisch nagebootst, aan de hand van kruiswegstaties. Paus Clemens XII (1652-1740) legt een aantal eeuwen later het aantal kruiswegstaties definitief vast op veertien. Vanaf de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) wordt de kruisweg ook gebruikt om het eigentijdse lijden van mensen in beeld te brengen. Niet alleen oorlogen maar ook allerlei sociale thema’s vinden op deze wijze hun weerslag in vrije vertalingen van de kruisweg.

In 2006 woonde ik in de Achterhoek en was ik werkzaam voor het (toen nog bestaande) Protestants Dienstencentrum Gelderland, als predikant met bijzondere opdracht. De Raad van Kerken Lochem had dat jaar een bijzonder project, ‘Genoeg is genoeg’. Een onderdeel van de project was een ‘kruisweg’, uitgevoerd als land-art project op de Lochemse Berg, een wat hoger gelegen bosgebied. Ik bezocht deze ‘andere kruisweg’ en was onder de indruk. In het bos was een route uitgezet langs veertien moderne verbeeldingen van de klassieke kruiswegstaties. Er werd zo verbinding gemaakt tussen het lijden van Christus en het actuele lijden van mensen vandaag. Dat ontroerde me en is mij altijd bijgebleven.

Eind 2018 kwam ik terug naar de regio waar ik als meisje ben opgegroeid: wie had dat ooit gedacht, verbonden aan ‘die kerk in het Spaarbankbos’. Ik kreeg al snel in de gaten dat er in onze gemeente heel wat creatief talent is. Aan Theun Krikke vertelde ik ruim een jaar geleden over die kruisweg in de Achterhoek. En ik vroeg hem of het iets zou kunnen zijn om ook in onze gemeente vorm te gaan geven. Theun was enthousiast en had in mum van tijd veertien regionale kunstenaars bij elkaar, die wel eens wilden kijken of dit iets zou zijn voor hen. In februari 2020 kwam de hele groep voor het eerst bijeen. Iedereen was positief en zo gingen we van start……

De naam voor het project was snel gevonden: ‘Boshaltes’. De eigentijdse
kruiswegstaties zouden we willen plaatsen langs een wandelroute in het Spaarbankbos,
rondom de Ontmoetingskerk. Veertien ‘haltes’, zo zou je het ook kunnen zeggen, want
‘stationes’ betekent ‘halteplaatsen’ (ons woord ‘station’ verwijst daar nog altijd naar).
Boshaltes dus – plekken in het bos om even halt te houden, een moment stil te staan.
Iedere kunstenaar heeft één statie voor zijn of haar rekening genomen en naar eigen
inzicht geactualiseerd. Verbeeldingen die je uitnodigen tot bezinning op onze wereld, op
het lijden in onze tijd, maar ook op dat wat hoop en toekomst biedt. Wat is gericht op
het goede leven? Wat draagt bij aan het welzijn van mensen, aan een betere wereld?
Hoe zorgen we goed voor de aarde, kunnen we zelf iets doen aan het lijden in deze tijd?  Al wandelend kom je langs thema’s als veroordeling en verraad, liefde en troost, zorg en draagkracht.

De kunstwerken hebben intussen een plek in het Spaarbankbos gekregen: het is een
bijzonder en indrukwekkend geheel geworden. Er is ook een informatiegids gemaakt bij de wandelroute: je vindt er een totaal overzicht van alle kunstwerken (foto en beschrijving) en de kunstenaars. Deze gids is onder meer verkrijgbaar bij het startpunt van de route, maar is ook online te bestellen via de website https://boshaltes.pknpesse.nl/. De kosten zijn € 3,00 excl. verzendkosten.

Er is veel wat niet door kan gaan in deze tijd, waarin we nog altijd in beperkingen leven. Maar een boswandeling ergens de komende weken, dat kan zeker! Van harte welkom bij ‘Boshaltes. Een eigentijdse kruisweg’.

Gezegende ‘veertig dagen’, ds. Marianne Paas Feenstra

Dit artikel verscheen in Onderweg 23e jaargang, editie 2 (februari-maart 2021)